آیا بعد از بخشیدن مهریه امکان بازگشت مهریه هست؟

آیا زوجه بعد از بذل مهریه می‌تواند از آن رجوع کند؟ تفاوت بذل و ابراء مهریه به زبان ساده

یکی از سؤالاتی که در پرونده‌های خانوادگی زیاد مطرح می‌شود این است که اگر زن مهریه خود را به شوهر ببخشد، آیا بعداً می‌تواند از این تصمیم برگردد و دوباره مهریه‌اش را مطالبه کند؟

پاسخ این سؤال به این بستگی دارد که مهریه چگونه و در چه قالبی بخشیده شده باشد. به همین دلیل، قبل از هر چیز باید تفاوت «بذل مهریه» و «ابراء مهریه» را بدانیم.

بذل مهریه یعنی چه؟

به زبان ساده، «بذل» یعنی زن مهریه یا بخشی از آن را به شوهر می‌بخشد یا از آن می‌گذرد؛ اما معمولاً این موضوع در یک چارچوب حقوقی خاص، به‌خصوص در طلاق خلع یا مبارات، مطرح می‌شود.

برای مثال، ممکن است زن به شوهر بگوید:

«در مقابل طلاق، مهریه‌ام را به تو می‌بخشم.»

در چنین شرایطی، بذل مهریه معمولاً بخشی از فرآیند طلاق است و زن در برخی شرایط می‌تواند در مدت عده از مالی که بذل کرده رجوع کند.

اما این موضوع یک شرط مهم دارد: رجوع زن به بذل مهریه در طلاق خلع یا مبارات، می‌تواند آثار حقوقی خاصی برای شوهر ایجاد کند و در صورت وجود شرایط قانونی، شوهر نیز ممکن است بتواند از طلاق رجوع کند.

بنابراین نمی‌توان به طور کلی گفت «هر بذلی قابل پس گرفتن است» یا «هیچ بذلی قابل رجوع نیست».

ابراء مهریه یعنی چه؟

«ابراء» با بذل تفاوت دارد.

ابراء را خیلی ساده می‌توان این‌طور توضیح داد:

زن طلبی را که از شوهر دارد، از ذمه او خارج می‌کند و می‌گوید دیگر هیچ طلبی بابت آن مهریه از شوهر ندارم.

مثلاً زوجه اعلام می‌کند:

«تمام مهریه خود را ابراء کردم و دیگر هیچ‌گونه طلبی بابت مهریه از زوج ندارم.»

در این حالت، موضوع با یک بخشش ساده متفاوت است. زن در واقع حق مطالبه آن دین را از شوهر ساقط می‌کند و اصولاً بعد از ابراء، نمی‌تواند صرفاً به دلیل پشیمانی، دوباره همان مهریه را مطالبه کند.

به زبان عامیانه:

ابراء یعنی: «من دیگر این طلب را از تو ندارم.»

اما در بذل، باید دید بذل در چه قراردادی، با چه عبارتی و در چه شرایطی انجام شده است.

یک مثال ساده برای فهم تفاوت

فرض کنید مهریه زن ۵۰۰ سکه است.

حالت اول: ابراء

زن اعلام می‌کند:

«شوهرم را از پرداخت ۵۰۰ سکه مهریه بری کردم و ذمه او را نسبت به تمام مهریه ابراء کردم.»

یعنی زن عملاً طلب خود را از بین می‌برد و اصل بر این است که بعداً نمی‌تواند بگوید «پشیمان شدم، ۵۰۰ سکه را می‌خواهم.»

حالت دوم: بذل در طلاق

زن برای گرفتن طلاق می‌گوید:

«در قبال طلاق، ۵۰۰ سکه مهریه خود را به شوهر بذل می‌کنم.»

اگر طلاق از نوع خلع یا مبارات باشد، موضوع با ابراء متفاوت است. در این نوع طلاق، در صورت وجود شرایط قانونی، زن در مدت عده می‌تواند نسبت به مالی که بذل کرده رجوع کند.

پس ممکن است زن در زمان عده بگوید:

«از بذل مهریه‌ای که کرده بودم رجوع می‌کنم.»

در اینجا باید آثار این رجوع، وضعیت طلاق و امکان رجوع شوهر به زندگی مشترک نیز بررسی شود.

پس آیا زوجه می‌تواند از بذل مهریه برگردد؟

گاهی بله، اما نه در همه موارد.

اگر بذل مهریه در چارچوب طلاق خلع یا مبارات انجام شده باشد، قانون برای رجوع زن از مالی که بذل کرده در زمان عده شرایطی را پیش‌بینی کرده است.

اما اگر آنچه انجام شده در واقع ابراء مهریه باشد، موضوع متفاوت است و اصولاً ابراء قابل رجوع نیست.

بنابراین هنگام بررسی یک سند یا توافق، فقط اینکه در آن نوشته شده «مهریه را بخشیدم» کافی نیست. باید دید دقیقاً چه عبارتی در سند آمده، این اقدام در چه شرایطی انجام شده، طلاق از چه نوعی بوده و آیا زن در عده قرار دارد یا خیر.

یک نکته بسیار مهم

گاهی در عرف گفته می‌شود:

«زن مهریه‌اش را بخشیده، پس دیگر هیچ راه برگشتی ندارد.»

این جمله همیشه درست نیست.

همچنین برعکس آن هم درست نیست که بگوییم:

«هر زنی که مهریه‌اش را بذل کرده، هر وقت خواست می‌تواند آن را پس بگیرد.»

هر پرونده باید بر اساس متن سند و شرایط قانونی خودش بررسی شود.

خصوصاً اگر بذل مهریه در دفترخانه، دادگاه، توافق‌نامه طلاق یا سند رسمی انجام شده باشد، متن دقیق سند اهمیت زیادی دارد.

خلاصه خیلی ساده

اگر بخواهیم تفاوت را در یک جمله بگوییم:

ابراء: یعنی زن می‌گوید «دیگر این طلب را از شوهرم ندارم» و اصولاً نمی‌تواند بعداً صرفاً به دلیل پشیمانی آن را مطالبه کند.

بذل: یعنی زن مالی را به شوهر می‌بخشد یا از آن می‌گذرد؛ اگر این بذل در قالب طلاق خلع یا مبارات باشد، قانون در مدت عده شرایطی را برای رجوع از بذل پیش‌بینی کرده است.

بنابراین اگر زوجه مهریه را در قبال طلاق بذل کرده باشد، نباید بدون بررسی نوع طلاق و متن سند، تصور کرد که مهریه برای همیشه و در هر شرایطی از بین رفته است.

در مقابل، اگر زوجه مهریه را به صورت ابراء ساقط کرده باشد، وضعیت حقوقی کاملاً متفاوت است.

نکته نهایی: برای تشخیص اینکه در یک پرونده مشخص امکان رجوع از مهریه وجود دارد یا خیر، باید متن دقیق سند یا توافق‌نامه، نوع طلاق (خلع، مبارات یا غیر آن)، وضعیت عده و نحوه ثبت بذل یا ابراء بررسی شود.